Historia parafii

Parafia w Rudnie przypuszczalnie powstała w latach 1374 – 1424. Obejmowała część obecnej parafii Michów i Abramów. Kościół był wówczas drewniany.

W okresie reformacji Sieniuta, właściciel Rudna przeszedł na kalwinizm, stąd w roku 1563 kościół został oddany innowiercom przez Jana Firleja, wojewodę lubelskiego. Odebrano im go w 1629 roku. Nowy kościół drewniany, dwuwieżowy został wystawiony w roku 1645 staraniem Walentego Turobojskiego, kustosza chełmskiego, oficjała i prebendarza lubelskiego. Konsekrowano go w 1679 roku pod wezwaniem św. Filipa i Jakuba Apostołów. Około 1785 roku został rozebrany.

Obecny kościół wzniesiono w latach 1781 – 1785 z fundacji Józefa Sanguszki, marszałka wielkiego litewskiego. Konsekrowano go w roku 1793. W roku 1884 został pokryty dachówką, a 1892 przeprowadzono jego gruntowną restaurację.

Kościół zwrócony jest prezbiterium na południe, murowany z cegły i otynkowany, z pierwotną, kołkowaną i znakowaną więźbą dachową. Jest on jednoprzestrzenny (salowy), prostokątny, z częścią prezbiterialną zamkniętą trójbocznie. Przy niej od wschodu znajduje się czworoboczna zakrystia ze skarbcem na piętrze. Pod kościołem są krypty.

Fasada jest nieco szersza od korpusu, jednokondygnacyjna, trójosiowa, rozczłonkowana pilastrami toskańskimi na cokołach. Pilastry podtrzymują belkowanie z fryzem tryglifowym. Na osi fasady znajduje się portal z trójkątnym, ogzymsowanym przyczółkiem, powyżej prostokątny otwór okienny w szerokiej opasce, zwieńczony przyczółkiem odcinkowym, ogzymsowanym. Pola boczne fasady w dole zdobią płyciny, w górze nisze w obramieniach z odcinkowymi gzymsami. W niszach stoją drewniane rzeźby św. Józefa z Dzieciątkiem i Jakuba Apostoła prawdopodobnie z XIX wieku. Zwieńczenie fasady stanowi trójkątny, ogzymsowany szczyt z okulusem pośrodku. Po bokach szczytu stoją klasycystyczne wazony, ponad nim wznosi się niewielka, czworoboczna, murowana wieżyczka na sygnaturkę.

Elewacje boczne kościoła zwieńczone są profilowanym gzymsem. Znajdujące się w nich prostokątne okna umieszczone są w głębokich wnękach zamkniętych łukiem odcinkowym. W drzwiach do zakrystii jest stary zamek. Dach dwuspadowy, pokryty współcześnie blachą.

Wewnątrz kościół nakryty jest sufitem, ściany rozczłonkowane pilastrami o jońskich, złoconych głowicach. Podtrzymują one gzyms z ząbkowaniem. Pomiędzy pilastrami znajdują się arkadowe wnęki o łuku półkolistym, z oknami w górze. Okna od dołu i od góry ozdobione są skromną, klasycystyczną, złoconą dekoracją.

Ołtarz główny jest późnobarokowy (sprzed 1793 roku), murowany, ujęty po bokach wysuniętymi do przodu trójkami kolumn. W polu głównym znajduje się barokowy krucyfiks (koniec XVII lub początek XVIII wieku) z głową Chrystusa w metalowej, pozłacanej koronie cierniowej. W zwieńczeniu umieszczono obraz Ecce Homo (zapewne z XIX wieku), w ozdobnej, rokokowej ramie. Tabernakulum pochodzi z XIX wieku.

Cztery ołtarze boczne pochodzą zapewne z końca XVIII wieku. Złożone są z późnobarokowych mens sarkofagowych, malowanych w kwiaty i klasycystycznych ram. W ramach tych znajdują się obrazy Św. Trójcy, Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, św. Mikołaja oraz Sen św. Józefa (?).  

Dwie ławy kolatorskie są późnobarokowe (koniec XVIII wieku), z rokokowymi ornamentami. Prospekt organowy i balustrada chóru muzycznego są klasycystyczne, z XIX wieku.

W kościele znajduje się rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego z końca XVIII wieku, gotycki krucyfiks z lat 1350-75 obecnie umieszczony w bocznym ołtarzu – według tradycji pochodzący z kościoła w Rawie (nieistniejącego od około 1747). W kościele jest również pamiątkowa, drewniana tablica konsekracji kościoła z 1793 roku.

Nowa plebania powstała w latach 1994-1997.

W czasie przynależności do diecezji krakowskiej parafia była w granicach archidiakonatu lubelskiego, dek. parczewski. Od 1818 do 1992 r. należała do dek. Lubartów.

Obecnie znajduje się w archidiecezji lubelskiej, w dekanacie Michów. Parafia liczy ponad 3 tysiące wiernych.

Źródła:

1. Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. VIII, z. 11 – dawny powiat lubartowski, Warszawa 1976

2. Ziemia Lubartowska. Szkic monograficzny, ilustrowany. Opr. W. J. Śliwina i F. Tracz, Lublin–Lubartów 1995

http://www.lubelskieklimaty.pl/atrakcje-turystyczne/koscioly-klasztory-kaplice